In Gazet Van Antwerpen – Iconishe persfoto’s komen tot leven in piepkleine houten ‘gebedsnoten’: “Soms krijg ik de vraag waarom Gaza ontbreekt” – Door Pebbles Antonissen
Iconische persfoto’s, van de verdronken Alan Kurdi tot de maanlanding, krijgen een plek in piepkleine houten kunstwerkjes. De Amsterdamse kunstenaar Caspar Berger toont zijn zestiende-eeuws geïnspireerde ‘gebedsnoten’ in Antwerpen, met een fors prijskaartje voor wie ze wil aanschaffen. “Soms krijg ik de vraag waarom Gaza ontbreekt.”
De foto van het aangespoelde lichaam van het Syrische jongetje Alan Kurdi, dat verdronk toen hij met zijn familie op de vlucht was voor het oorlogsgeweld, staat gebeiteld in ons collectieve geheugen. Met zijn hoofd naar de zee gedraaid, de armen langs zijn lichaam, levenloos. Nu vereeuwigt Caspar Berger (61), beeldend kunstenaar uit Amsterdam, dat beeld in een kleine houten bol, niet groter dan een kastanje. Alans lichaampje meet nauwelijks een centimeter.
Het kunstwerkje maakt deel uit van Bergers nieuwe collectie Carved Time, die nog tot 26 februari te zien is in de NQ Gallery op de Mechelsesteenweg. Berger beeldt actuele gebeurtenissen af in zestiende-eeuwse gebedsnoten. Zo’n gebedsnoot is een minuscuul, openklapbaar bolletje uit buxushout, met binnenin een verbluffend fijn uitgesneden tafereel. In de zestiende eeuw ging het om religieuze taferelen, zoals de geboorte of kruisiging van Christus. Gelovigen droegen de noten in hun broekzak als moreel kompas.
Contrast
“Als dat toen het morele kompas was, wat is dat dan voor mij vandaag?”, vroeg Berger zich af, geïnspireerd door twee originele gebedsnoten in het Rijksmuseum in Amsterdam. “De wereld staat in brand. Als we ooit een moreel kompas nodig hebben gehad, dan is het nu.” Als nieuw kompas kwam hij uit bij persfoto’s die de publieke opinie deden kantelen, van het einde van de Tweede Wereldoorlog tot nu. Terwijl de binnenkant van Bergers noten niet langer religieus is, ziet de buitenkant er exact uit zoals in de renaissance.
Elke helft van de noot toont een ander tafereel, dat sterk contrasteert met het andere. Tegenover Alan Kurdi rent het napalmmeisje weg van de bommen. Zij overleefde wel. “Er zijn veel discussies over asielzoekers en anderstaligen. Natuurlijk zijn er problemen die besproken moeten worden, maar in de kern gaat het om humaniteit. Over wie we helpen en wie niet”, legt Berger de boodschap uit. De uitleg staat niet bij het werk. Het publiek bepaalt zijn eigen interpretatie.
Andere noten tonen onder meer de maanlanding tegenover de atoombom op Hiroshima, de vrijlating van Mandela tegenover de bestorming van het Amerikaanse Capitool, en de dood van George Floyd tegenover die van John F. Kennedy. De collectie telt momenteel acht noten, goed voor zestien iconische beelden. Berger: “Soms krijg ik de vraag waarom Gaza ontbreekt. Het antwoord is simpel: er is nog geen beeld dat ons collectief deed besluiten: nu is het genoeg. Als dat moment komt, breid ik de collectie misschien uit.”
Millimeterwerk
Berger bevestigt wat je vermoedt als je het millimeterwerk ziet: het maakproces was er een van lange adem. Eerst ging een origineel gebedsnootje onder een CT-scanner om de gotische buitenkant precies na te maken. Daarna maakte de kunstenaar digitale 3D-modellen van hoe de binnenkant eruit moest zien. Maar de moeilijkste stap moest nog komen. “Het blijft een raadsel hoe iemand eeuwen geleden zo fijn kon werken. Zelfs vandaag lukt het me niet”, zegt hij. Voor de uitvoering schakelde hij een Nederlands metaalbewerkingsbedrijf in met een freesmachine, een ronddraaiend apparaat dat materiaal uiterst precies wegsnijdt. Het freesje was 0,1 millimeter dik. Of ja, dun. Twee jaar werkten ze er samen aan.
“Het blijft een raadsel hoe iemand eeuwen geleden zo fijn kon werken. Zelfs vandaag lukt het me niet”
Caspar Berger – Kunstenaar
Aan dat precisiewerk hangt een prijskaartje. Wie een gebedsnoot wil aanschaffen, moet 27.500 euro neertellen. Er wordt dan speciaal voor jou een noot uit de collectie gemaakt. Berger beseft dat je een object van die prijs niet in je broekzak zult steken, als je het al kunt betalen. “Ik hoop dat de noten in een museumcollectie terechtkomen, zodat ze op die manier het publiek bereiken. Bijvoorbeeld in Canada, waar een grote verzameling originele gebedsnoten te zien is”, zegt hij.
Berger is trouwens niet aan zijn proefstuk toe. Eerder werk van hem is onder meer te zien in het bekende museum Beelden aan Zee in Den Haag. Sommige beelden van hem zijn metershoog. Politiek geëngageerd was hij altijd al, maar nog nooit was zijn werk zo klein.
De gebedsnoten zijn te bewonderen in de NQ Gallery tijdens de openingsuren. Zondag is er bovendien een lezing met maatschappelijk debat in Samenloop, met Philip Heylen als moderator. Aanmelden voor de lezing kan gratis via nqgallery.be/in-spiration/.
